ഇസ്ലാമികപൂർവ കാലത്തെ അന്തലൂസിയയുടെ ചരിത്രം സംഘർഷങ്ങളുടെയും വൈര പോരാട്ടങ്ങളുടെയുമാണ്. മുസ്ലിംകൾ സ്പെയിനിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ആദ്യമായി രംഗപ്രവേശം ചെയ്യുന്ന സമയത്ത് ബാർബേറിയൻ ഭരണകൂടമായിരുന്നു മിക്ക ഭാഗങ്ങളിലും ഉണ്ടായിരുന്നത്. അവരിലൂടെ ഗ്രീസിന്റെയും റോമിന്റെയും പൗരാണിക നാഗരികതയുടെ ശൈഥില്യം ഏതാണ്ട് സംഭവിച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. മുസ്ലിം ആഗമനം, ആധുനിക സ്പെയിനും പോർച്ചുഗലും നിലകൊള്ളുന്ന ദേശങ്ങളിൽ പൂർണമായി സംഭവിക്കുന്നതോടെ വൈജ്ഞാനികവും ശാസ്ത്രീയവും സാങ്കേതികവുമായ മുന്നേറ്റം മുൻകാലത്തൊന്നുമില്ലാത്ത വിധത്തിൽ അവിടെങ്ങളിൽ സാധ്യമായി. വിജ്ഞാനത്തോട് ഇസ്ലാമിന് ഒരു മതമെന്ന നിലയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന പ്രോത്സാഹനജനകമായ സമീപനമായിരുന്നു ഈ വളർച്ചയുടെ മുഖ്യമായൊരു നിമിത്തം.
വൈജ്ഞാനിക മുന്നേറ്റം സ്പെയിനിൽ വിപുലമായി സംഭവിക്കുന്നത് എ.ഡി. പത്താം നൂറ്റാണ്ടു മുതലാണ്. എ.ഡി. 912 മുതൽ സ്പെയിൻ ഭരിച്ച അബ്ദുറഹ്മാൻ മൂന്നാമൻ (വാചകത്തിൽ രണ്ടാമൻ എന്ന് നൽകിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ചരിത്രപരമായി അത് അബ്ദുറഹ്മാൻ മൂന്നാമനാണ്), ഒരേസമയം മതപരമായ വൈജ്ഞാനിക സംവിധാനം വിപുലീകരിക്കുന്നതിലും അതിന്റെ തന്നെ ഭാഗമായി സംഭവിക്കുന്ന പ്രപഞ്ചത്തിലെ സർവത്തിനെക്കുറിച്ചുമുള്ള ഗവേഷണങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിലും ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുവഹിച്ചു.
ബാഗ്ദാദിൽ അബ്ബാസി ഖലീഫമാരുടെ കീഴിൽ സമാനതകളില്ലാത്ത വൈജ്ഞാനിക മുന്നേറ്റം നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന കാലം കൂടിയാണത്. അതിന് സമാനമായോ അതിനെക്കാൾ മികച്ച രീതിയിലോ മുസ്ലിം സ്പെയിനിലെ ജ്ഞാന വികസന പദ്ധതികൾ സജ്ജീകരിക്കാൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ മൂന്നാമനായി. ബാഗ്ദാദിൽ നിന്നും കൈറോവിൽ നിന്നും മറ്റു വൈജ്ഞാനിക നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ലഭ്യമായത്രയും പുസ്തകങ്ങൾ അദ്ദേഹം സ്പെയിനിലെത്തിച്ചു. പഠിക്കാനായി എത്തുന്ന പ്രതിഭാശാലികളായ പണ്ഡിതർക്ക് കൈനിറയെ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി.
ബാഗ്ദാദിലെ ഇസ്ലാമിക വിജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രഭാവവും പേറി അന്തലൂസിയയിൽ എത്തിയ പ്രഥമ മഹാ പണ്ഡിതരിലൊരാൾ അബ്ബാസ് ബിൻ ഫിർനാസ് ആയിരുന്നു. ഗണിതശാസ്ത്രത്തിലെ പുതിയ വിജ്ഞാനങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുന്നതിനു വേണ്ടിയാണ് അദ്ദേഹം കൊർദോവയിൽ എത്തിയത്. മുസ്ലിം സ്പെയിനിലെ ഗവേഷണ സൗകര്യങ്ങൾ പുതിയ അന്വേഷണങ്ങളിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ നയിച്ചു. വായുവിൽ സഞ്ചരിക്കാനുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ അദ്ദേഹം ഉണ്ടാക്കി നോക്കി. ഒരുപാട് ശ്രമങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന് ശാരീരികമായി പരിക്കേൽപ്പിക്കുന്നതിനു വരെ കാരണമായി. ആകാശവും നക്ഷത്രങ്ങളും നിരീക്ഷിക്കുന്നതിനായി പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഒരു പ്ലാനിറ്റേറിയം തന്നെ സ്ഥാപിച്ചു.
ഇസ്ലാമിക സ്പെയിനിൽ പ്രാഥമികമായി വികസിച്ച വൈജ്ഞാനിക ശാഖകൾ ആസ്ട്രോണമി, മെഡിസിൻ, മാതമാറ്റിക്സ് എന്നിവയായിരുന്നു. ജനങ്ങളുടെ നിത്യജീവിതവുമായി ഈ വിജ്ഞാന ശാഖകൾക്ക് ഏറെ ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു എന്നതാണ് അതിനു കാരണം. പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടുകൂടി മുസ്ലിം സ്പെയിനിലെ ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞർ അവരുടെതായ മൗലികമായ കണ്ടുപിടുത്തങ്ങൾ നടത്തിത്തുടങ്ങി. അങ്ങനെ സമാനതകളില്ലാത്ത വൈജ്ഞാനിക ഗവേഷണങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകിയ ശാസ്ത്രജ്ഞനാണ് മസ്ലമ അൽ മജിർത്തി. ഗണിതശാസ്ത്രം, ഗോളശാസ്ത്രം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അനേകം രചനകളും അദ്ദേഹം തയ്യാറാക്കി.
പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കൊർഡോവയിൽ ജീവിച്ച മറ്റൊരു ശ്രദ്ധേയ ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞൻ അൽ സർഖാലിയാണ്. ഒരേസമയം സൈദ്ധാന്തികമായി നിർവചനങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുകയും അവയെ പ്രായോഗിക പരിശീലനത്തിലൂടെ (Practicing) തെളിയിക്കുകയും ചെയ്തു അദ്ദേഹം. ഗോളശാസ്ത്ര ഗവേഷണത്തിന് ഏറെ സഹായകമായ വാട്ടർക്ലോക്ക് അടക്കമുള്ള ഉപകരണങ്ങളെ കുറ്റമറ്റ രീതിയിൽ സർഖാലി പുനഃസജ്ജീകരിച്ചു. മറ്റൊരു പ്രധാനപ്പെട്ട പണ്ഡിതൻ അൽ ബിത്റൂജിയാണ്. നക്ഷത്ര ചലനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള സൂക്ഷ്മവിവരങ്ങൾ അടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥം അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇത് പിന്നീട് യൂറോപ്യൻ ഗവേഷണങ്ങൾക്ക് കരുത്തുപകർന്ന കൃതിയായി മാറി.
പ്രവാചക കാലം മുതലേ മെഡിസിൻ മുസ്ലിം ഗവേഷകരുടെ മുഖ്യ മേഖലയാണല്ലോ. ശരീരത്തെയും അതിന്റെ ഘടനയെയും കുറിച്ച് പഠിക്കാനും അവയെ അല്ലാഹു സജ്ജീകരിച്ചതിലെ അതിശയങ്ങളുടെ തത്വങ്ങൾ അറിയാനും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന ഖുർആനിക വചനങ്ങൾ ഈ മേഖലയിലെ മുസ്ലിം അന്വേഷണങ്ങളെ ത്വരിതപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ സെവിയ്യയിൽ ജീവിച്ച ഇബ്നു സുഹൈർ ഈ രംഗത്ത് വിസ്മയകരമായ സംഭാവനകൾ നൽകി. ഇബ്നു റുഷ്ദും മെഡിക്കൽ തിയറികളെക്കുറിച്ച് ഗ്രന്ഥമെഴുതിയ പണ്ഡിതനാണ്. പകർച്ചവ്യാധി രോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദമായ കണ്ടെത്തലുകൾ നടത്തിയ പണ്ഡിതനാണ് ഇബ്നുൽ കാതിബ്.
ഇസ്ലാമിക സ്പെയിനിൽ ആരോഗ്യസംരക്ഷണത്തിന്റെ പ്രധാന മാനദണ്ഡമായി ശുചിത്വം എല്ലാവരിലും ഉറപ്പുവരുത്തിയിരുന്നു. മുസ്ലിം കർമശാസ്ത്രത്തിൽ വ്യക്തിജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിബന്ധനകളിലും ശരീരവും മനസ്സും മനുഷ്യൻ വ്യവഹരിക്കുന്ന എല്ലാ ഇടങ്ങളും ശുദ്ധിയോടെ പരിപാലിക്കേണ്ടതിനെക്കുറിച്ച് വിശദമായി രേഖപ്പെടുത്തിയത് മുസ്ലിം സ്പെയിനിലെ പൊതുനിലപാടുകൾ രൂപപ്പെടുത്താൻ സഹായകമായിട്ടുണ്ട്. കർമശാസ്ത്രത്തിലെ മാലികി സരണിയായിരുന്നു മിക്ക ജനങ്ങളും സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്.
സസ്യശാസ്ത്രത്തിലും മുസ്ലിം സ്പെയിനിലെ പണ്ഡിതർ അദ്വിതീയരായിരുന്നു. മെഡിസിന് വേണ്ടി ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ചെടികളുടെ വിവരങ്ങൾ അറബി അക്ഷരമാല ക്രമത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തി ഇബ്നുൽ ബൈതാർ ഒരു പുസ്തകം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. മറ്റൊരു കൃതിയിൽ ഇബ്നുൽ അവ്വാം നൂറുകണക്കിന് കാർഷിക ചെടികളെ ഇനം തിരിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ഭൂമിശാസ്ത്ര പഠനങ്ങളിലും മുസ്ലിം സ്പെയിനിലെ പണ്ഡിതർ അനന്യസാധാരണമായ മികവ് പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഇബ്നു ജുബൈറിന്റെ യാത്രാവിവരണങ്ങൾ ഉദാഹരണം. ചരിത്രം, തത്വശാസ്ത്രം, ഭാഷാശാസ്ത്രം എന്നീ മേഖലകളിലെല്ലാം നൂറുകണക്കിന് കനപ്പെട്ട ഗ്രന്ഥങ്ങൾ മുസ്ലിം സ്പെയിനിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.
ഇത്തരം കൃതികൾ ലാറ്റിൻ ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ സുൽത്വാന്മാർ സംവിധാനം ചെയ്യുകയും യൂറോപ്പിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും വിവിധ മതങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പണ്ഡിതർ എത്തി ആ കർമങ്ങളിൽ നിരതരാവുകയും ചെയ്തു. അറിവിന്റെ ശോഭയുള്ള ഉറവയിലേക്ക് മറ്റു യൂറോപ്യൻ ദേശങ്ങൾ അടുത്തുവന്നത് അങ്ങനെയാണ്. പിൽക്കാലത്ത് ഇസ്ലാമിക സ്പെയിനിൽ മുസ്ലിം ഭരണം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ഈ ജ്ഞാനസമ്പാദ്യങ്ങളെയെല്ലാം അറബ് മൂലങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്ത യൂറോ ഭാഷാ നാമങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റിയാണ് യൂറോപ്പ് വെളിച്ചത്തിന്റെ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചുവന്നത്.
